widzimy
| 26 marca 2014 ]

Bóg plastikowych brudasów

Ze wszystkich narodów świata najbardziej lubimy Czechów. Kojarzą nam się głównie z komediami, poczuciem humoru, Krecikiem i piwem – wszystko to w różnych wariacjach. Czesi również dumnie noszą etykietkę najbardziej zateizowanego narodu świata. Chociaż jest to opinia zdecydowanie na wyrost, krótki rzut oka na statystyki może z polskiej perspektywy być szokujący. O ile w kraju nad Wisłą ok. 90% społeczeństwa stanowią zdeklarowani katolicy, o tyle u naszych południowych sąsiadów odsetek ten wynosi ok. 10%. Tym bardziej zaskakujący może być fakt, że jedno z najbardziej fascynujących muzycznych dzieł religijnych XX wieku powstało w Czechach, i to w okresie głębokiego komunizmu…

„Pasje Wielkanocne” (czes. „Pašijové hry velikonoční“; ang. „Passion Play“) to album słynnej undergroundowej grupy rockowej The Plastic People of the Universe nagrany w roku 1978 w domu Václava Havla. Plastikowie (jak popularnie nazywa się ich w Czechach) byli powodem licznych skandali w okresie normalizacji czechosłowackiego systemu komunistycznego. Konfiskowano im instrumenty, zabraniano występów, rozganiano podwórkowe mecze piłkarskie z ich udziałem, czy wręcz równano z ziemią domy, w których mieli zagrać koncert. Kiedy wreszcie postanowiono rozprawić się z nimi na sali sądowej, celowo bronili się cytatami z Marksa i Lenina, aby skompromitować komunistyczny wymiar sprawiedliwości. Nie zezwalano im się kąpać i golić przed rozprawami, by wyglądali na brudasów i łajdaków, jak też ich określała reżimowa prasa. Skandaliczny proces został nagłośniony przez światowe media, a w Czechosłowacji doprowadził do zjednoczenia maleńkich i rozproszonych środowisk antyreżimowych, którego wyrazem było powstanie Karty 77.

I właśnie grupa tych czeskich brudasów, grających psychodeliczny rock (jak różny od zachodnich standardów!) zafascynowana była ludową tradycją pasji wielkanocnych – widowisk teatralnych (choć raczej wystawianych w kościołach i na świeżym powietrzu) ukazujących mękę i śmierć Jezusa na krzyżu. Chcąc odnowić tę tradycję, jeden z liderów zespołu i jedyny profesjonalny muzyk w jego składzie, zarazem też były student teologii, Vratislav Brabenec, opracował teksty Starego i Nowego Testamentu wiodące od Ksiegi Wyjścia aż po Zmartwychwstanie Jezusa. Do nich szybko skomponowano muzykę i całość zaprezentowano w okresie wielkanocnym w domu Havla. Nagranie nie miało szans na ukazanie się w komunistycznym kraju, zostało więc wywiezione i wydane w Kanadzie, w Czechach dystrybuowane było w podziemiu.

Jaki to album? Od strony muzycznej to typowa dla Plastików mieszanka psychodelicznego rocka, jazzu, folku i… nieumiejętności gry na instrumentach. Jednocześnie jednak jest to specyficzna wersja rockowej opery opartej na tekstach biblijnych, wymagających uczestnictwa licznych głosów wokalnych. Widać w tej formie fascynację wspomnianymi ludowymi formami pobożności. Można także zauważyć inspirację liturgią słowa Triduum Paschalnego – większość tekstów oparta jest na czytaniach właśnie z tego okresu. Niezwykle poruszająca jest również adaptacja Kazania na górze (czes. Kázání na hoře), którego słowa właśnie w takiej aranżacji wybrzmiewają jeszcze donioślej i zyskują na swojej radykalnej mocy. Wrażenie to potęguje jeszcze kontekst kulturowy, w którym utwór powstał – przecież odpowiednikiem biblijnych cichych, ubogich i prześladowanych byli wszyscy ci, którym komunistyczny reżim odebrał pracę, wolność czy ludzką godność. Te uczucia wzrastają w miarę słuchania albumu, kiedy idziemy z tłumem na Golgotę, drwiąc i wyklinając tego, który naprawdę był Sprawiedliwy. Głos ulicy, motłochu i ten człowiek, który niesie krzyż nie za swoje winy. Jak słyszymy w tekście: „Bluźniłeś swoimi słowami i czynami porządkowi świata / Nie potrzebujemy miłości, ani ślepych odzyskujących wzrok / Nie potrzebujemy uzdrowionych / Kapłanom i ludowi ważniejszy jest ład i porządek imperium”.

To wszystko w specyficznej adaptacji PPOTU przybliża i ożywia tajemnicę Męki Pańskiej jeszcze mocniej niż kiedykolwiek wcześniej. Świetny materiał do pracy i refleksji na Wielki Post.

Dla polskiego odbiorcy album dostępny jest jedynie na YouTubie lub poprzez zakup wersji wydanej w Czechach, ewentualnie w krajach anglojęzycznych. W przypadku braku znajomości języka czeskiego polecam lekturę analogicznych do oryginału tekstów biblijnych z Księgi Wyjścia oraz Ewangelii. Dla przykładu utwór „Kazanie na górze”, tutaj w wersji sprzed 10 lat, nagranej wraz z orkiestrą AGON.